Vergankelijkheid

Korte verhalen worden vaak als minder aantrekkelijk of boeiend gezien dan een roman. Onterecht. Als ze goed zijn, roepen ze in een beperkt aantal pagina’s een hele wereld op. Ze zijn meer ingedikt in de tijd of steunen meer op één verhaallijn of één gebeurtenis of bepalend moment. Het zal voor veel lezers misschien toch een beetje spannend zijn om een bundel met verhalen van de Italiaanse auteur Sandro Veronesi te lezen. In het boek Vergankelijkheid heeft hij (bijna) alle verhalen samengebracht die hij ooit schreef. Wie van de romans van Veronesi houdt, houdt vaak in het bijzonder van zijn verhalen die traag of geduldig door de tijd bewegen, of die zelfs een beetje willen bevriezen, zoals in Kalme Chaos. In die grote beweging komen thema’s als verlies, haperende liefde, het niet kunnen vatten van de wereld rondom je, dood, … op een brede manier naar je toe, in heel mooie zinnen. Werkt dat ook in kortere verhalen? Het is anders, maar ja, het werkt zeker.

Kinderen die hun plek in de wereld nog moeten zoeken en dingen doen die ze zelf niet helemaal begrijpen en die ineens de tragiek van het leven dichterbij brengen. Volwassenen die hun ouders gaan verliezen en daardoor in alle scherpte met hun eigen kwetsbare punten worden geconfronteerd. Wreedheid tegen dieren die ineens niet meer te stoppen lijkt. Eerste liefdes en overrompelende en verwarrende seksuele ervaringen. Grootse plannen die door de banaliteit van het leven worden ingehaald. Je kunt op het eerste gezicht niet zeggen dat er één sterke verbindende lijn is tussen de verhalen, en dat hoeft ook niet. Veronesi heeft als titel voor Vergankelijkheid gekozen, en daarmee verwijst hij naar een korte tekst van Sigmund Freud, die ook integraal in het boek is opgenomen. Dat begrip zegt wel iets over een onderliggend thema dat in veel verhalen een rol speelt. Dat we dingen verliezen, dat de dingen vergankelijk zijn, dat er verlies is, dat alles voorkomt de schoonheid niet, maar maakt die in zekere zin mogelijk. Als je door die bril kijkt, zie je wel beter hoe veel personages uit zijn verhalen in een enigszins tragische positie zitten.

Wat de verhalen ook verbindt is de manier waarop Veronesi er in zijn verhalen net als in zijn romans heel goed in is om personages neer te zetten, met enkele kenmerken. Vaak zijn het mensen die een beetje machteloos zijn, in eerste instantie niet in staat om te handelen. De dingen overkomen hen, tot ze zelf iets doen. Hij doet dat in een stijl die licht is en toch steeds een onderhuidse melancholie in zich draagt.

Wat verder opvalt in een aantal van de hier gepubliceerde verhalen is dat ze uitdrukkelijk over het personage Sandro Veronesi gaan. Het kan gaan over directe herinneringen, zoals het zeer ontroerende verhaal over de agenda naast de telefoon. Het kan ook meer indirect gaan over dingen uit zijn leven, zoals een mislukte tenniscarrière. Soms wordt hij rechtstreeks aangesproken (door een goddelijk wezen?) in een verhaal over de komende dood van zijn vader. En in een aantal verhalen klinkt een duidelijke maatschappijkritiek, onder meer tegen de inzet van artificiële intelligentie of over de cynische gretigheid van projectontwikkelaars.

Niet elk verhaal beklijft helemaal, maar ze zijn wel allemaal sterk geschreven. Het is alsof je telkens onmiddellijk in een eigen wereld zit. Soms is die licht absurd of dreigend, soms is die beklemmend, soms is die verrassend. Misschien zijn alle personages in deze verhalen wel een beetje zoekend, in een wereld die ze niet helemaal begrijpen of waaraan ze niet echt deelnemen. De tragische vergankelijkheid van het leven zorgt voor scheurtjes die zo iets laten vermoeden van de mogelijkheid van schoonheid. De vertelkracht van Veronesi blijft ook in deze verhalen zeer sterk. Zeker de moeite dus.